ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის კონტროლის სისტემა (პირველი ნაწილი)

გლობალურ ფინანსურ ბაზრებზე, ფედერალურირეზერვიფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის კონტროლის სისტემა ყოველთვის ყურადღების ცენტრში იყო. ამ სისტემის ღრმად გასაგებად აუცილებელია არა მხოლოდ მისი ამჟამინდელი ოპერაციული მექანიზმების ფოკუსირება, არამედ მისი ისტორიული ევოლუციის მიმოხილვაც. ამ სტატიის პირველი ნაწილი შეისწავლის ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის სისტემას 2008 წლის ფინანსურ კრიზისამდე, რაც საფუძველს ჩაუყრის შემდგომ ანალიზს.

საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის სისტემის მიმოხილვა

2008 წლის ფინანსური კრიზისის დაწყებამდე, განვითარებული ქვეყნების, განსაკუთრებით ევროპისა და ამერიკის შეერთებული შტატების ცენტრალური ბანკები, საბაზრო განაკვეთების რეგულირებისთვის, ჩვეულებრივ იყენებდნენ საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის მექანიზმს. ამ მექანიზმის არსი საპროცენტო განაკვეთების ზედა და ქვედა ზღვრის დადგენაა, რაც უზრუნველყოფს, რომ საბაზრო განაკვეთები ამ დიაპაზონში მერყეობდეს. საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის მექანიზმი არა მხოლოდ ასტაბილურებს ბაზრის მოლოდინებს, არამედ აძლიერებს...ესენიმონეტარული პოლიტიკის გამჭვირვალობა და პროგნოზირებადობა, რითაც იზრდება მისი ეფექტურობა.

ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის კონტროლის სისტემის დეტალური შესწავლა (პირველი ნაწილი)

კერძოდ, საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის ზედა ზღვარი, როგორც წესი, განისაზღვრება ცენტრალური ბანკის მიერ ბანკებისთვის სესხის აღების უმაღლესი განაკვეთით, რაც ხშირად ასახავს ბანკებისთვის ცენტრალური ბანკისგან სესხის აღების ღირებულებას. ქვედა ზღვარი განისაზღვრება საპროცენტო განაკვეთით, რომელსაც ცენტრალური ბანკი იხდის ბანკების მიერ დეპონირებულ ჭარბ რეზერვებზე. ეს ორი განაკვეთი ქმნის დიაპაზონს, რომლის ფარგლებშიც მერყეობს საბაზრო საპროცენტო განაკვეთები, რაც ართულებს საბაზრო განაკვეთების ამ ინტერვალის გადალახვას.

ევროპის ცენტრალური ბანკის (ECB) მაგალითის სახით, მისი საპროცენტო განაკვეთის კორიდორის სისტემა უფრო ტიპურია, სადაც ზედა ზღვარი ზღვრული სასესხო განაკვეთია, ხოლო ქვედა ზღვარი - დეპოზიტის განაკვეთი. როდესაც საბაზრო განაკვეთები ზედა ზღვარს უახლოვდება, ბანკები უფრო მეტად არიან მიდრეკილნი ცენტრალური ბანკისგან სესხის აღებისკენ; პირიქით, როდესაც საბაზრო განაკვეთები ქვედა ზღვარს უახლოვდება, ბანკები უპირატესობას ანიჭებენ თავიანთი სახსრების ცენტრალურ ბანკში შეტანას. ეს შეთანხმება საბაზრო განაკვეთებს სტაბილურ დიაპაზონში ინარჩუნებს, რაც ამცირებს ცენტრალური ბანკის ინტერვენციების სიხშირეს და ინტენსივობას.

ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის კონტროლის სისტემა 2008 წლამდე

2008 წლის ფინანსურ კრიზისამდე, ფედერალური სახსრების განაკვეთი იყო ფედერალური რეზერვის მიერ ბაზრის რეგულირების ძირითადი ინსტრუმენტი. ფედერალური სახსრების განაკვეთი ასახავს ბანკებს შორის ერთდღიანი სესხის ღირებულებას და წარმოადგენს ბანკთაშორისი ლიკვიდურობის მნიშვნელოვან მაჩვენებელს. ამ განაკვეთის კორექტირებით, ფედერალურ რეზერვს შეუძლია გავლენა მოახდინოს ბანკების დაფინანსების ხარჯებზე, რითაც ირიბად იმოქმედებს საერთო ეკონომიკურ საქმიანობაზე, როგორიცაა მოხმარება,ინვესტიციადა ეკონომიკური ზრდა.

აღსანიშნავია, რომ იმ დროს ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის კორიდორის სისტემას სხვა ქვეყნებთან შედარებით გარკვეული უნიკალური მახასიათებლები ჰქონდა. ზედა ზღვარი იყო დისკონტური ფანჯრის განაკვეთი, რაც არის განაკვეთი, რომლითაც ფედერალური რეზერვი ბანკებს სესხს აძლევს. თუმცა, ტიპიური საპროცენტო განაკვეთის კორიდორის სისტემისგან განსხვავებით, ფედერალურმა რეზერვმა არ დაადგინა მკაფიო ქვედა ზღვარი, რადგან ის არ იხდიდა პროცენტს საბანკო რეზერვებზე. ეს თეორიულად ნიშნავდა, რომ ქვედა ზღვარი ნულთან ახლოს იყო.

ამის მიუხედავად, ფედერალურ რეზერვს კვლავ შეეძლო საბაზრო განაკვეთების რეგულირება ღია ბაზრის ოპერაციების, კერძოდ, სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვის გზით, რაც უზრუნველყოფდა, რომ საბაზრო განაკვეთები მერყეობდეს ფედერალური ფონდების სამიზნე განაკვეთის გარშემო. ღია ბაზრის ოპერაციების ეფექტურობა განპირობებული იყო იმ დროს ფედერალურ რეზერვში არსებული საბანკო რეზერვების შედარებით მცირე მასშტაბით, რაც ბანკებს უფრო მეტად აიძულებდა მიმართონ ფედერალურ რეზერვს შეზღუდული ლიკვიდურობის დროს, რითაც უზრუნველყოფდა ზედა ზღვრული განაკვეთის ეფექტურობას.

ცვლილებები 2008 წლის ფინანსური კრიზისის შემდეგ

2008 წლის ფინანსურმა კრიზისმა ღრმა გავლენა მოახდინა გლობალურ ფინანსურ სისტემაზე, რამაც მნიშვნელოვანი ცვლილებები გამოიწვია ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთების კონტროლის სისტემაში. კრიზისზე რეაგირებისთვის, ფედერალურმა რეზერვმა არა მხოლოდ ფართომასშტაბიანი რაოდენობრივი შემსუბუქების პოლიტიკა განახორციელა, არამედ ჭარბი რეზერვების საპროცენტო განაკვეთიც (IOER) შემოიღო. ამ ახალმა ინსტრუმენტმა შეცვალა ბანკების მიერ ფედერალურ რეზერვში განთავსებული რეზერვების ბუნება და მასშტაბი.

ფინანსურ კრიზისამდე ფედერალურ რეზერვში ბანკების რეზერვები დაახლოებით 10 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, მაგრამ 2009 წლის დასაწყისისთვის ეს მასშტაბი 800 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა. ფედერალურმა რეზერვმა საპროცენტო განაკვეთების გაზრდისა და ბალანსის შემცირების დაწყებიდან ორი წლის შემდეგაც კი, რეზერვების ბალანსი მაღალ დონეზე დარჩა, 3 ტრილიონ დოლარზე. ამ ცვლილებამ არა მხოლოდ გააძლიერა ფედერალური რეზერვის უნარი, გაეკონტროლებინა საბაზრო განაკვეთები, არამედ მნიშვნელოვნად შეცვალა მისი ოპერაციული მეთოდებიც.

IOER-ის შემოღებით, ფედერალურ რეზერვს შეეძლო უფრო ეფექტურად გაეკონტროლებინა საბაზრო განაკვეთები ხშირი ღია ბაზრის ოპერაციების გარეშე. საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის ეს ახალი მექანიზმი მოიცავდა დისკონტური ფანჯრის განაკვეთს, როგორც ზედა ზღვარს, ხოლო IOER-ს, როგორც ქვედა ზღვარს, რაც ქმნიდა უფრო სტაბილურ საპროცენტო განაკვეთის ჩარჩოს.

დასკვნა

შეჯამებისთვის, 2008 წლის ფინანსურ კრიზისამდე ფედერალური რეზერვის საპროცენტო განაკვეთის დერეფნის სისტემა, მიუხედავად მისი შედარებით სიმარტივისა, იმ დროის საბაზრო პირობებში ძალიან ეფექტური იყო. ფინანსური კრიზისის დაწყებისთანავე, ფედერალური რეზერვი იძულებული გახდა, შეეცვალა თავისი ოპერაციული ინსტრუმენტები და შემოეღო ახალი საპროცენტო განაკვეთის ინსტრუმენტები, რათა გამკლავებოდა მუდმივად ცვალებად საბაზრო გარემოს. ამ სისტემის ევოლუციის გაგება არა მხოლოდ გვეხმარება ფედერალური რეზერვის მონეტარული პოლიტიკის უკეთ გააზრებაში, არამედ გვაძლევს მნიშვნელოვან ცნობებს მომავალი ეკონომიკური პოლიტიკის მიმართულებების ანალიზისთვის.